Polish Polish
slajd1.jpeg

MUZEUM ZAMKOWE
W SANDOMIERZU

slajd1.jpeg

Obiekt tygodnia:

Rękojeść noża w kształcie gladiatora

Rękojeść noża w kształcie gladiatoraNr inw.: MS-1658/a/1

Chronologia: epoka żelaza – II/III wieku n.e

Przynależność kulturowa: kultura przeworska

Wymiary: 1. krótszego fragmentu- długość: 1,8 cm, szerokość: 0,9 cm i grubość: 0,4 cm
                   2. dłuższego fragmentu- długość: 3,2 cm, szerokość: 1,5 cm i grubość: 0,6 cm

Surowiec: kość

Prezentowany zabytek to fragmenty niewielkiej okładziny noża przypominający kształtem wojownika trzymającego miecz (którego głownia się ułamała) oraz fragment tarczy na której widzimy litery VS. Niestety nogi oraz głowa nie zachowały się do naszych czasów, niemniej sugeruje się, że pierwotnie figurka ta miała około 5 cm. Co istotne a o czym szerzej wspomnimy w dalszej części jest to import z terenów cesarstwa rzymskiego, a także jedno z pierwszych zachowanych na naszych ziemiach źródeł pisanych.

Więcej…

Aleksander Patkowski 1890 - 1942

Wielkość liter

Aleksander Patkowski-Fotografia podarowana Halinie GądekPragniemy przypomnieć postać i rozległe kierunki działalności jednego z najwybitniejszych ludzi, jakich zrodziła Ziemia Sandomierska – Aleksandra Patkowskiego. Jego życie wypełniła praca, bezinteresowność, pasja, oryginalność myśli. Był nieprzeciętnej miary pedagogiem, działaczem społecznym, przede wszystkim ideologiem i twórcą polskiego krajoznawstwa i regionalizmu.
Na stronie Muzeum Okręgowego sukcesywnie publikować będziemy artykuły, pozwalające zapoznać się bliżej z jego dokonaniami i uhonorować jego tytaniczne dzieło.

 

 

 

Aleksander Kazimierz Patkowski przyszedł na świat 4 marca 1890 r. w Ożarowie (powiat opatowski), gdzie jego ojciec - Leon odbywał praktykę lekarską. Matką Patkowskiego była Helena z Grodzkich. Rodzina Patkowskich zamieszkała w Sandomierzu w 1899 r. w związku z objęciem przez Leona funkcji lekarza powiatowego. Po jego śmierci w 1904 r. Helena Patkowska  wyszła powtórnie za mąż za rejenta sandomierskiego, Stefana Przyłęckiego. Aleksander był najstarszym bratem trzech sióstr; najmłodsza z nich zmarła w okresie wczesnodziecięcym.

W latach 1899-1904 Aleksander Patkowski uczęszczał do sandomierskiego progimnazjum. Już w tym czasie wykazywał się patriotyzmem, biorąc udział w różnego rodzaju akcjach młodzieżowych, służących przygotowaniom do walki o niepodległość. Był to z całą pewnością jeden z efektów wychowania otrzymanego w domu. Od 1904 r. Patkowski kontynuował naukę w Warszawie, najpierw w V Gimnazjum, które opuścił po strajku szkolnym w 1905 r., następnie na tzw. kompletach i ostatecznie w prywatnym polskim gimnazjum filologicznym Pawła Chrzanowskiego, gdzie uzyskał maturę w 1908 r. Bardzo wcześnie ujawniły się jego zainteresowania krajoznawcze: w roku 1905 zorganizował pierwszą dłuższą wycieczkę po Ziemi Sandomierskiej i Górach Świętokrzyskich, po latach opisaną w czasopiśmie „Ziemia”. Okres pobierania edukacji to również czas krystalizowania się zainteresowań naukowych Patkowskiego, w tym aktywnej działalności w kole literackim i w redakcjach czasopism uczniowskich  „Na Wyżyny” oraz „Kalliope”, a także w teatrzyku uczniowskim.

Studia wyższe podjął Aleksander Patkowski na renomowanym Uniwersytecie Lwowskim w 1908 r. Studiował tam filologię klasyczną, jednocześnie uczęszczając na polonistyczne seminarium nauczycielskie po kierunkiem prof. Bruchnalskiego. Od semestru zimowego 1911/1912 r. został słuchaczem Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie na kierunkach: filologia polska (u prof. I. Chrzanowskiego i prof. S. Windakiewicza) oraz filologia angielska (u prof. R. Dyboskiego). Oba kierunki ukończył w 1913 r. Swój czas poświęcał również działaniom teatralnym (jako współzałożyciel teatrzyku „Ul”, autor tekstów, aktor i piosenkarz; a podczas ferii zimowych i letnich organizator amatorskiej sceny teatralnej w Sandomierzu działającej w nieistniejącym już dzisiaj budynku Straży Ogniowej przy ulicy Mickiewicza), wygłaszaniu odczytów na temat literatury polskiej, publikowaniu licznych artykułów w prasie, a nawet wspieraniu rozwoju biblioteki w Sandomierzu.

W  1914 r. wstąpił w szeregi I Brygady Legionów w Krakowie, jednak z powodu złego stanu zdrowia  zmuszony był wrócić do Sandomierza. Nie zrezygnował z pracy: w 1915 r. rozpoczął organizowanie prywatnego gimnazjum polskiego, w którym nauczał łaciny i języka polskiego. W pamięci uczniów utrwalił się jego wizerunek jako pedagoga pełnego pasji, lubianego i darzonego szacunkiem, także społecznika i entuzjasty wychowania. Aleksander Patkowski wdrażał  i nadzorował działalność spółdzielni uczniowskiej "Jutrzenka", samorządu szkolnego, kółek samokształceniowych, teatru szkolnego i gazety "Spójnia". Niespożyta energia kazała mu jednocześnie realizować swe pasje w licznych odczytach i artykułach (ok.150!) W tym samym roku objął stanowisko sekretarza Komitetu Obwodowego w Sandomierzu.  Zajmowało go również tworzenie Zrzeszenia Nauczycielstwa Szkół Początkowych (od 1916) i Spółdzielni Księgarnia Nauczycielska "Ognisko"(od 1917). W 1920 r. wybuchła wojna polsko-bolszewicka i Patkowski zgłosił się do wojska jako ochotnik, choć nie przyjęto go z powodu stanu zdrowia.  Etap sandomierski kończą lata 1921-1923, wówczas Aleksander Patkowski nauczał języka polskiego w Seminarium Nauczycielskim. W 1922 r. ożenił się z Zofią Barabaszówną.

Po przeprowadzce do Warszawy piastował wiele odpowiedzialnych stanowisk: był jednym z dyrektorów Towarzystwa Urządzeń Szkolnych i Laboratoryjnych "Urania", następnie od 1928 roku pracował w Ministerstwie Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, gdzie kierował również biblioteką.  W ramach kierowanego przez niego Wydziału Oświaty Pozaszkolnej (od 1924) powołano do istnienia Wiejski  Uniwersytet Ludowy w Szycach pod Krakowem, któremu przewodził.

Warto zaznaczyć, że Aleksander Patkowski przyczynił się do reaktywowania w Sandomierzu oddziału Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego w 1918 r. Od 1922 r. organizował tutaj Wakacyjne Kursy Uniwersyteckie, przekształcone w 1924 r. w Powszechny Uniwersytet Regionalny im. S. Konarskiego, który stworzył niepowtarzalną okazję do zbliżenia się środowisk nauczycielskiego i uczonych uniwersyteckich. Zorganizował kilkadziesiąt wycieczek krajoznawczych z tzw. Bandą Regionalną. Przyczynił się do założenia Parku Narodowego im. S. Żeromskiego na terenie Puszczy Jodłowej. Mieszkając na stałe w Warszawie, założył Koło Sandomierzan w 1925 r. W 1929 r. współorganizował Pierwszy Ogólnopolski Kongres Krajoznawczy w Poznaniu.

Pozostawił po sobie imponujący dorobek pisarski: m. in. monumentalny „Ruch regionalistyczny w Europie”, „Pamiętnik Świętokrzyski” (jako redaktor), „O istocie krajoznawstwa”, „Program nauki o państwie polskim”, liczne artykuły w prasie.

Czasy okupacji Patkowscy wraz z urodzoną w 1938 r. córką Hanną spędzili w Warszawie. Mimo trudnej sytuacji materialnej i poważnej choroby oczu Aleksander Patkowski nie zaprzestał nauczania na tajnych kompletach i tłumaczenia literatury angielskiej. Mimo możliwości opuszczenia stolicy, pozostał tutaj, nieustannie pracując. 12 stycznia 1941 r. po aresztowaniu przez gestapo trafił na Pawiak, skąd wkrótce przewieziono go do obozu w Auschwitz. Aleksander Patkowski do końca swoich dni zachował hart ducha: niosąc pociechę współwięźniom, robiąc notatki i plany. Zginął zamordowany 22 marca 1942 roku.

Wyrazem uznania dla Aleksandra Patkowskiego były m. in. odznaczenia: Złoty Krzyż Zasługi i Złoty Wawrzyn Akademicki.

W 2019 r. wyróżniony został pośmiertnie tytułem Honorowego Obywatela Sandomierza.

 

Biogram opracowano na podstawie:

Andrzej Rembalski i Zbigniew J. Wójcik, Aleksander Patkowski [w:] Polski słownik biograficzny, Kraków 1980.

Danuta Koźmian, Poglądy społeczno-pedagogiczne Aleksandra Kazimierza Patkowskiego (1890 – 1942), Szczecin 1994.

Wykaz najważniejszych opracowań dotyczących działalności Aleksandra Patkowskiego

  • Banaczkowski Piotr, Aleksander Patkowski: zarys życia i pracy, [w:] Aleksander Patkowski. W hołdzie dla ziemi rodzinnej, wstęp: Arnold Stanisław, Banaczkowski Piotr, Warszawa 1958.
  • Bednarz Irena, Aleksander Patkowski (1890-1942, "Studia Kieleckie" 1975, nr 3, s. 89-92.
  • Boczukowa Beata, Aleksander Patkowski - twórca polskiego regionalizmu, "Edukacja i Dialog" 2000 nr 7 s. 61-63.
  • Borowy Wacław, Aleksander Patkowski, "Pamiętnik Literacki" 1946, nr 3-4, 309-312.
  • Durda Renata, Sandomierski Orland Szalony: rzecz o Aleksandrze Patkowskim", Sandomierz 1990.
  • Koźmian Danuta, Poglądy społeczno-pedagogiczne Aleksandra Kazimierza Patkowskiego (1890 – 1942), Szczecin 1994.
  • Koźmian Danuta, Regionalizm w poglądach społeczno-pedagogicznych Aleksandra Kazimierza Patkowskiego (1890-1942) i jego aktualność, "Przegląd Historyczno-Oświatowy" 2000 nr 1/2 s. 43-52.
  • Lipowski Wojciech, Wspomnienie o Patkowskim, "Ożarów" 2000, nr 4, s. 20-21.
  • Łowicka Mariola, Portret Aleksandra Patkowskiego, "Notatnik Sandomierski" 1995 nr 7 s. 32-37.
  • Rembalski Andrzej, Wójcik Zbigniew J., Aleksander Patkowski [w:] Polski słownik biograficzny, Kraków 1980.
  • Twórca polskiego regionalizmu. Nowe badania nad życiem i działalnością Aleksandra Patkowskiego, red. Giergiel Tomisław, Sandomierz 2015.
  • W hołdzie Aleksandrowi Patkowskiemu: w setną rocznicę urodzin, red. Grzywna Józef, Rembalski Andrzej, Kielce 1991.  

ARCHIWUM ALEKSANDRA PATKOWSKIEGO

Wirtualny spacer po wystawie OD PIASKU DO SZKŁA

7 MKiDN

10 patriotyzm

4 tripadvisor

Krzemień pasiasty w biżuterii i małych formach złotniczych

5 Bonum Publicum

5 Bonum Publicum

6 Pamiętnik Sandomierski

Godziny otwarcia Muzeum:

W sezonie turystycznym 
(01.04.2022 r. – 30.09.2022 r.)
Wtorek - Niedziela | 11.00 - 18.00
 
Poza sezonem turystycznym
(04.01.2022 r. - 31.03.2022 r.;
01.10.2022 r. – 31.12.2022 r.)
Wtorek - Niedziela | 10.00 - 17.00

bip muz

Cennik biletów:

Bilet normalny: 20 zł
Bilet ulgowy: 12 zł
Bilet grupowy normalny z przew. MZS: 15 zł
Bilet grupowy ulgowy z przew. MZS: 10 zł
Bilet rodzinny (maks. 5 osób (2+3): 55 zł
Bilet "3w1" normalny: 42 zł Muzeum Zamkowe, Brama Opatowska, Trasa Podziemna.
Bilet "3w1" ulgowy: 30 zł.

dostepnosc

© 2022 Muzeum Zamkowe w Sandomierzu. Wszelkie prawa zastrzeżone.
Łącznie ilość odwiedzin:9124191

Odwiedza nas 199 gości oraz 0 użytkowników.