Halina Eysymont (1932-2024);

Obraz „Grupa drzew w szarym pejzażu”;

Datowanie: 1991;

Technika: olej na płótnie;

Wymiary: wys. 70 cm, szer. 90 cm;

Muzeum Zamkowe w Sandomierzu;

Nr inw.: MS-2171/s;

Jest to przekaz autorski z 2012 r.

Aurę jesiennego krajobrazu doskonale przywołuje seria pejzaży autorstwa Haliny Eysymont malowanych w drugiej połowie XX w., które posiadamy w zbiorach Muzeum Zamkowego w Sandomierzu. Jeden z nich zatytułowany został „Grupa drzew w szarym pejzażu” i powstał w 1991 r. Obraz został wykonany w technice olejnej na płótnie.

Jest to zamglony, niewyraźny, uproszczony widok na krajobraz oddany w łagodnych, stłumionych, chłodnych odcieniach szarości, ocieplonych tonami żółci i beżu. Ciemniejszą plamę stanowi pas drzew liściastych wyłaniających się z prawej krawędzi płótna, w barwach ciemniejszej szarości, oliwkowej zieleni, z akcentem brązowo-rudym blisko osi pionowej. Roślinność tworzy nachodzące na siebie pasy, różniące się nieco kolorystyką, a dzięki temu sprawiające wrażenie głębi przestrzennej w obrazie. Nad ścianą zarośli góruje bezlistne drzewo. Widoczna jest dość zwarta i niezbyt rozbudowana korona, złożona z lekko zaznaczonych, wijących się, wiotkich gałązek, częściowo rozpływających się w tle. Niebo stanowi dominującą strefę kompozycji. Jest to dość jednolita, subtelnie różnicowana tonalnie plama barwna w odcieniach przenikających się szarości, beżu i różu. Z lewej strony tło jest jaśniejsze, w odcieniach delikatnej, rozbielonej, ciepłej żółci. Artystka wokół przedstawienia namalowała dość szeroki pas szarości tworzący obramienie pejzażu, naśladujące passe-partout.

Może się wydawać, że w prezentowanej pracy nie znajdziemy nic ciekawego, nic niezwykłego. W pierwszym odruchu dostrzegamy jedynie mglisty, szarawo-beżowy, ciepły krajobraz z ciemniejszą plamą drzew w dolnej partii. To co urzeka i przyciąga nasz wzrok to przebijające się przez te niemal monochromatyczną, szarą kolorystykę jasne, lekko ocieplone żółcią światło. Artystka była mistrzynią w operowaniu światłem i barwą. W swoich dziełach potrafiła stworzyć spokojny, liryczny nastrój, który przyciąga i hipnotyzuje widza.

Spoglądając na ten obraz w pierwszej chwili wydawać się może, że patrzymy na realistycznie oddany kawałek świata, ale jednocześnie można zauważyć, że przyroda została w nim potraktowana mocno schematycznie. Przyglądając się nieco bliżej dostrzeżemy, że kompozycja została zbudowana z przenikających się wzajemnie i łączących ze sobą plam barwnych, które nie zostały wyraźnie określone. Kontur nie istnieje w tym obrazie, a wszystkie kształty i formy tworzą jednolitą przestrzeń. To sprawia, że mamy wrażenie zamglenia przedstawionego krajobrazu. Poprzez prezentowany pejzaż artystka zaprasza nas do swojego indywidualnego świata, charakteryzującego się mocno subiektywnym odbiorem rzeczywistości, którą w malarstwie ukazywała przy użyciu minimalistycznych środków wyrazu. Możemy poczuć, zamkniętą w obrazie chwilowość i ulotność zdarzenia – lasu zasnutego poranną mgłą w jesienny, chłodny już poranek, kiedy przez gęstą mgłę przebijają się jasne, ciepłe promienie słońca. Czujemy pewną ekspresje mimo, że jest to cicha, delikatna i subtelna kompozycja.

Obraz jest sygnowany w lewym dolnym narożniku: „H. Eysymont”.

Halina Eysymont (1932-2024)

Była malarką, rysowniczką i projektantką, artystką związaną ze środowiskiem warszawskim drugiej połowy XX w. Urodziła się w Kosowie Poleskim (obecnie na terenie Białorusi, obwód brzeski). W latach 1953-1958 studiowała na warszawskiej ASP w pracowniach Stanisława Czajkowskiego (1872-1947) i Aleksandra Kobzdeja (1920-1972). Zaraz po studiach zajmowała się wzornictwem: początkowo zdobnictwem wyrobów porcelanowych, później projektowaniem tkanin lnianych dla Tkalni w Żyrardowie – Centralne Laboratorium Przemysłu Lniarskiego w Żyrardowie. W latach 60. XX w. wraz z mężem Januszem Eysymontem (1930-1991, urodził się we Lwowie, studiował na ASP w Warszawie, w malarstwie skupiał się na eksperymentach z abstrakcją) należała do warszawskiej grupy skupiającej malarzy i rzeźbiarzy „Rekonesans” (członków grupy charakteryzowała różnorodność poszukiwań formalnych i tematycznych, mocno zróżnicowane postawy artystyczne wobec sztuki współczesnej, ale jednocześnie próbowali oni nawiązać wspólny dialog twórczy, opierając się na podobnym podejściu w operowaniu światłem i barwą. Rekonesans założony został w 1963 r., a do grupy należeli m.in. Barbara Szubińska, Jan Kucz i Juliusz Nurzyński. Duża, retrospektywna wystawa grupy miała miejsce w Państwowej Galerii Sztuki „Zachęta” w 1994 r.). W latach 80. prężnie działała w ramach niezależnego życia artystycznego i kulturalnego. Współpracowała m.in. z Duszpasterstwem Środowisk Twórczych Archidiecezji Warszawskiej i Komitetem Kultury Niezależnej „Solidarność”. Od lat 60. wystawiała swoje prace w kraju i za granicą. Obecnie jej dzieła znajdują się w zbiorach muzealnych (Muzeum Narodowe we Wrocławiu, Zachęta – Narodowa Galeria Sztuki w Warszawie) i rękach prywatnych.

Tematyka jej obrazów skupiała się przede wszystkim na pejzażu, a jej malarstwo przechodziło kilka faz. W jej poszukiwaniach artystycznych zawsze główną rolę odgrywało światło i kolor, często powracała do abstrakcji. Eksperymentowała z różnymi nurtami obecnymi w sztuce współczesnej. Początkowo zafascynowana była zwłaszcza malarstwem materii. Tworzyła liczne, subtelne kolorystycznie, monochromatyczne pejzaże i minimalistyczne sceny. W latach 70. widoczna w jej twórczości była inspiracja nurtem hiperrealizmu. Powstawały wówczas widoki architektoniczne i sceny rodzajowe nawiązujące do codzienności, częste były nokturny ukazujące nocne życie miasta. Zmianie uległo również podejście do gry światła i kontrastów barwnych. Początkowo stosowała subtelne, łagodne przejścia tonalne, niewielkie kontrasty, w których ukazywana przestrzeń zdaje się być zamglona. W nokturnach z kolei pojawia się silna, ostra gra światłocienia.

Bibliografia: B.a., Janusz Eysymont. Obrazy mistyczne, https://culture.pl/…/janusz-eysymont-obrazy-mistyczne, dnia 07.10.2026.

B.a., Halina Eysymont i Aleksandra Jachtoma w Muzeum Narodowym we Wrocławiu, https://rynekisztuka.pl/…/halina-eysymont-i-aleksandra…/, dnia 07.10.2026.

Grupa Rekonesans malarstwo – rzeźba, Galeria Sztuki Współczesnej Zachęta 1994.

Halina Eysymont. Malarstwo, red. Kiraga J., Wrocław 2011.

Ilkosz B., Pejzaże Haliny Eysymont, Wrocław 2013.

Karta obiektu: Halina Eysymont, Obraz: Grupa drzew w szarym pejzażu, oprac. Pszczółnak M., 21.12.2012.

Muzeum Lniarstwa im. Filipa de Girarda w Żyrardowie, Historia Żyrardowskiej Fabryki Wyrobów Lnianych, https://www.muzeumlniarstwa.pl/menu/, dnia 07.10.2026.

Pużyńska J., Janusz Eysymont 1930-1991. Malarstwo i rysunek maj-czerwiec 1994, Galeria Domu Artysty Plastyka 1994.

Opracowała: Renata Grzebuła – Adiunkt Działu Sztuki Muzeum Zamkowego w Sandomierzu