Zamek Królewski w Sandomierzu wzniesiono w XIV w. za Kazimierza Wielkiego jako rezydencję i twierdzę strzegącą Wisły. W epoce Jagiellonów zyskał renesansowy splendor z krużgankami.

W XVI w. zamek pełnił rolę letniej rezydencji królewskiego dworu, goszcząc szlachtę i dygnitarzy podczas ważnych narad i uczt, co podkreślało jego prestiż jako jednej z pereł architektury Jagiellonów. Jednak potop szwedzki w XVII w. przyniósł poważne zniszczenia, w tym splądrowanie i pożary, po których obiekt przebudowano w stylu barokowym i klasycystycznym, tracąc pierwotny charakter. Po rozbiorach Polski w XVIII w. popadł w ruinę, służąc jako koszary wojskowe i więzienie carskie, gdzie przetrwał liczne pożary i zaniedbania, stając się symbolem upadku dawnej świetności, lecz zachowując status zabytku klasy zero wymagającego pilnej ochrony i restauracji.

Po II wojnie światowej remont trwał niemal 30 lat, kulminując Uchwałą Miejskiej Rady Narodowej z 25 czerwca 1986 r., przekazującą zamek Muzeum Okręgowemu w Sandomierzu w użytkowanie wieczyste. Kluczowe prace objęły stabilizację wzgórza zamkowego w 1998 r., kompleksowe remonty wewnętrzne w 2001 r., modernizację poddasza w 2002 r. oraz kapitalną odnowę baszty południowej i sali rycerskiej w latach 2004–2005, za co muzeum uhonorowano nagrodą Sybillę 2002 w kategorii konserwacji. Dziś to serce instytucji, mieszczące wystawy stałe i czasowe, Pracownię Restauracji w piwnicach oraz salę rycerską na konferencje i koncerty, ożywiając średniowieczną chwałę Sandomierza dla współczesnych pokoleń.