Teofil Stelmach (1920-2005)
Obraz „W drodze do żniw”
Datowanie: 1970 r.
Technika: olej na płycie azbestowej
Wymiary: 55×40 cm
Własność: Muzeum Zamkowe w Sandomierzu
Sposób pozyskania: dar Teofila Stelmacha z 1997 r.
Nr inw.: MS-1303/e
Autor fotografii: Marek Banaczek
Obraz olejny namalowany na płycie azbestowej, utrzymany w konwencji sztuki nieprofesjonalnej. Pole obrazowe ma kształt prostokąta poziomego. Kompozycja otwarta, dynamiczna, wielobarwna, podzielona na plany. Tematyka pracy w typie letniej sceny rodzajowej. Mężczyzna i kobieta przemierzają łany zbóż, które wraz z kwitnącym na różowo krzewem, umieszczonym nieco poza środkową osią kompozycji, budują pierwszy plan obrazu. Sylwetki postaci zostały przedstawione w ujęciu realistycznym, przednio-bocznym. Kończyny dolne są częściowo zakryte przez rosnące na polu zboże. Mężczyzna ubrany jest w niebieską koszulę z długimi, podwiniętymi rękawami oraz brązowe spodnie. Jego głowę osłania kapelusz, spod którego wystają czarne kosmyki włosów. W prawej, lekko uniesionej ręce trzyma stylisko kosy, które opiera o ramię. Kobieta o blond włosach ma na sobie białą bluzkę z krótkimi rękawami i bordową spódnicę. W prawej, uniesionej przed siebie dłoni trzyma świeżo zerwany kwiat maku polnego. Kwiaty tej rośliny widoczne są pośród dojrzałych kłosów zbóż. Utrzymane we współczesnej stylistyce stroje stanowią wyznacznik okresu, z którego pochodzi przedstawiona scena rodzajowa (schyłek lat 60. XX w.). Granicę pomiędzy pierwszym a drugim planem kompozycji – niebem intensywnie pokrytym cumulusami, wyznacza linia gęsto porośniętych drzew i ich zielonych koron, widocznych zza łagodnych wzniesień pól. Niebo przedstawione w intensywnej tonacji błękitu, z dominującymi, chmurami kłębiastymi. Wyraźny dukt pędzla w połączeniu z cieniowaniem barw uwydatnia dynamikę chmur. Światło w obrazie jest naturalne, a gama barwna stosunkowo szeroka, z wyraźną dominacją czterech kolorów: złocistego, niebieskiego, białego i zielonego.
Obraz jest obecnie eksponowany w siedzibie Muzeum Zamkowego w Sandomierzu, na wystawie czasowej pt. „Ludowe dziedzictwo oczami młodych”, którą można zwiedzać do 27.09.2026 r.
Teofil Stelmach – artysta ludowy, przedstawiciel nurtu malarstwa naiwnego. Urodził się 16 kwietnia 1920 r. w Wólce Turebskiej, w rodzinie robotniczo-chłopskiej. Ukończył cztery klasy szkoły powszechnej. Trudne warunki materialne sprawiły, że już w młodym wieku podjął pracę zarobkową. Jako kilkunastoletni chłopiec pracował przy budowie zakładów przemysłowych w Stalowej Woli, gdzie następnie został zatrudniony jako ślusarz.
W 1940 r. został wywieziony przez okupanta niemieckiego na roboty przymusowe do Austrii. Do Polski powrócił rok później. Po zakończeniu II wojny światowej ponownie podjął pracę w Hucie Stalowa Wola, a następnie przez wiele lat był operatorem stacji pomp w Kopalni Siarki „Jeziórko”, położonej na terenie gminy Grębów. Po przejściu na emeryturę w 1969 r. poświęcił się swojej największej pasji – malarstwu. Wolny od obowiązków zawodowych i gospodarskich, czas przeznaczał na tworzenie obrazów, które z biegiem lat zaczęły być prezentowane na wystawach i plenerach organizowanych przez działające na terenie kraju instytucje kultury.
Twórczość Teofila Stelmacha zyskała uznanie zarówno w środowisku lokalnym, jak i wśród miłośników sztuki ludowej. W 1983 r. Wojewoda Tarnobrzeski przyznał artyście stypendium twórcze, doceniając jego dorobek artystyczny. W 1988 r. Ministerstwo Kultury i Sztuki wydało dokument potwierdzający jego kwalifikacje zawodowe jako plastyka w dyscyplinie malarstwa. W 1998 r., na wniosek Wojewody Tarnobrzeskiego, został odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi. W swojej twórczości najczęściej przedstawiał pejzaże oraz sceny rodzajowe inspirowane życiem dawnej wsi. Malował również martwe natury i sceny biblijne. Posługiwał się farbami olejnymi. Jego prace znajdują się w zbiorach muzealnych oraz kolekcjach prywatnych. Malował przede wszystkim z wewnętrznej potrzeby tworzenia, przyjmował również zlecenia na wykonywanie reprodukcji dzieł znanych mistrzów.
Teofil Stelmach zmarł 25 lutego 2005 r. Został pochowany na cmentarzu parafialnym w Turbi. Pozostawił po sobie bogaty dorobek artystyczny, stanowiący cenne świadectwo wrażliwości twórcy ludowego i ważny element dziedzictwa kulturowego regionu.
