Muzeum Zamkowe w Sandomierzu od początku swojej działalności gromadzi i zachowuje dla przyszłych pokoleń materialne ślady pobytu na Ziemi Sandomierskiej ludzi w zamierzchłych czasach, począwszy od epoki kamienia. Zgromadzone zabytki archeologiczne pochodzą z badań wykopaliskowych, prowadzonych na stanowiskach w mieście i w regionie sandomierskim, w tym z badań ratowniczych, z poszukiwań powierzchniowych oraz z odkryć przypadkowych – z przekazów od osób prywatnych i stowarzyszeń. Wśród tysięcy artefaktów, reprezentujących wszystkie epoki od paleolitu po okres nowożytny, dominują materiały kultur neolitycznych i wczesnobrązowych, co według aktualnego stanu wiedzy odzwierciedla strukturę osadnictwa na lessach sandomiersko-opatowskich. Stosunkowo liczne są też zabytki z okresu wczesnego średniowiecza.

Najciekawsze eksponaty, w tym całe zespoły, prezentowane są w Muzeum na stałej wystawie „Ziemia Sandomierska w pradziejach i wczesnym średniowieczu”. Najbardziej interesującym obiektem w zbiorach działu są słynne szachy sandomierskie, odkryte w roku 1962 w trakcie badań wykopaliskowych prowadzonych przez Jerzego i Eligię Gąssowskich na Wzgórzu Świętojakubskim w Sandomierzu. Do pełnego kompletu brakuje jedynie trzech pionów, co czyni znalezisko unikatowym na skalę kraju.

Regulamin realizacji kwerend i udostępniania zbiorów MZS

Zasady przyjmowania zabytków archeologicznych pochodzących z badań archeologicznych:

1. Regulamin przyjmowania zabytków
2. Wniosek o zgodę na przyjęcie zabytków archeologicznych
3. Wzór karty ewidencyjnej zabytków archeologicznych